طرقُ ترشيدِ الأُسرةِ بالمنهجِ الإسلاميِّ
DOI:
https://doi.org/10.51930/jcois.2026.87.%25pالكلمات المفتاحية:
طرق ، , ترشيد الأسرة,، المنهج الإسلاميالملخص
بينا في هذه الدراسة أهمية الأسرة وكيفية ترشيدها أدبيًا وأخلاقيًا بحسب المنهج الإسلامي، فبدايةً بحثنا اهمية الأسرة واساسياتها في الإسلام، فبينا أن الأسرة هي الركيزة الأساسية للمجتمع والنواة الأولى لتكوينه ووجوده بأعتبار أن المجتمع ناتج عن التمازج العاطفي داخل نطاق الأسرة، حيث يستمد الفرد من فجر حياته مرتكزاته الفكرية والأخلاقية وأنحاء نظرته إلى المجتمع وإلى الكون والحياة،ثم ثنينا البحث عن كيفية تماسك الأسرة وتفادي تفتتها وانهيارها، ثم بيّنا أسسًا ثلاثة للتعاليم في الإسلام بحسب مراحل عمرية ثلاث، من حيث إنَّ لكل مرحلة تعاليمها الخاصة وخصوصياتها، وبها ختمنا دراستنا سائلين العلي القدير أنْ ينفع بها مجتمعنا ووطننا.
المراجع
1. (الفراهيدي) خليل بن احمد، (1409هـ ق)، كتاب العين، نشرهجرت، ط2، الجزء5.
2. (مهنا) عبد الله علي، (1413هـ ق)، لسان التهذيب تهذيب لسان العرب، دار الكتب العلمية بيروت، ط1، ج2.
3. (الطباطبائي) محمد حسين، (1390هـش)، الميزان في تفسير القرآن، مؤسسة الأعلمي، بيروت- لبنان، ط2،ج20.
4. (الزبيدي) إسماعيل جبار حمود، (1997م) بناء برنامج تدريبي لمدرسي اللغة العربية في ضوء حاجاتهم من طرائق التدريس، (أطروحة دكتوراه غير منشورة)، جامعة بغداد، كلية التربية/ ابن رشد.
5. (الشيباني) عمر محمود التومي، (1985م)، فلسفة التربية الإسلامية، المنشأة العامة للنشر والتوزيع والإعلان، طرابلس، ط5.
6. (الزبيدي) صباح حسن عبد، (2020م)، نظام الأسرة في الإسلام، النهج مجلة علمية فصلية محكمة تصدر عن العتبة العلوية المقدسة قسم الشؤون الفكرية والثقافية، العدد1.
7. (ابو الحسين) احمد بن فارس بن زكريا، (1429هـ ق - 2008م)، معجم مقاييس اللغة، دار إحياء التراث العربي، بيروت.
8. Noor mags (بور) مجيد رشيد، (1397هـ شـ)، تربيت ورشد اجتماعي.
9. (مجد الدين) محمد بن يعقوب الفيروزآبادي، (2005م)، القاموس المحيط، دار المعرفة للطباعة والنشر، باب اسر.
10. (بن محمد الجزري)، مجد الدين المبارك، (1440هـ ق)، النهاية في غريب الحديث والأثر، (مطبعة اوقاف قطر5).
11. (القرشي) باقر شريف، (1988)، الأسرة في الإسلام، ص18، ط1، دار الأضواء، بيروت- لبنان.
12. (ابو الحسين) احمد بن فارس بن زكريا،(معجم مقاييس اللغة) مرجع سابق، باب النون.
13. (اللقاني) أحمد حسين، (2013م)، المناهج بين النظرية والتطبيق، دار عالم الكتب، ط4.
14. (الصدر) محمد محمد صادق، (2011م)، الأسرة في الإسلام/ دار البصائر، ط1.
15. (القرآن الكريم)، (طه41).
16. (بن ابي الحديد) عبد الحميد، (1963هـ قـ)، (شرح نهج البلاغة)، دار احياء الكتب العربية، القاهرة.
17. (القرشي) باقر شريف، (1988م)، الأسرة في الإسلام، دار الأضواء بيروت- لبنان، ط1.
18. (العذاري)، سعيد كاظم، (1391هــ، ش)، دراسات اسلامية في علم نفس النمو، دار نشر المصطفى.
19. (المجلسي)، محمد باقر، (2005م)،(بحار الانوار؛ ج43)، نشر دار احياء التراث العربي بيروت.
20. (الطبرسي)، ابونصرالحسن بن الفضل،(مكارم الاخلاق)،(1407هـ)، ج1.
21. (العذاري) سعيد كاظم،(دراسات إسلامية في علم نفس النمو) مصدر سابق.
22. القرآن الكريم، سورة نوح، الآية (13-14).
23. (كمال مصطفى شاكر)،(1432هـ شـ)، (مختصر تفسير الميزان)، (الناشر طليعة نور)، ط5.
24. (فر) زهرا بهرامي، (1398هـ، شـ)، (تربيت وخانوادة در اسلام)،( Noor mags).
25. ( العذاري) سعيد كاظم ،(دراسات إسلامية في علم نفس النمو) مصدر سابق.
26. ( العذاري) سعيد كاظم ،(دراسات إسلامية في علم نفس النمو) مصدر سبق ذكره.
Sources and References:
1. Al-Farahidi, Khalil ibn Ahmad (d. 1409 AH), Kitab al-'Ayn, published by Hijrat, 2nd ed., vol. 5, p. 97.
2. Muhanna, Abdullah Ali (d. 1413 AH), Lisan al-Tahdhib, Tahdhib Lisan al-'Arab, Dar al-Kutub al-'Ilmiyya, Beirut, 1st ed., vol. 2, p. 91.
3. Al-Tabataba'i, Muhammad Husayn (d. 1390 AH), Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an, Al-A'lami Foundation, Beirut, Lebanon, 2nd ed., vol. 20, p. 44.
4. Al-Zubaidi, Ismail Jabbar Hammoud (1997 CE), Building a Training Program for Arabic Language Teachers in Light of Their Needs in Teaching Methods (Unpublished Doctoral Dissertation), University of Baghdad, College of Education/Ibn Rushd, p. 31. 5. Omar Mahmoud Al-Toumi (Al-Shaybani), (1985), The Philosophy of Islamic Education, General Establishment for Publishing, Distribution and Advertising, Tripoli, 5th edition, p. 391.
6. Sabah Hassan Abdul (Al-Zubaidi), (2020), Al-Nahj, a peer-reviewed quarterly scientific journal issued by the Holy Shrine of Imam Ali, Department of Intellectual and Cultural Affairs, Issue 1, p. 359.
7. Ahmad ibn Faris ibn Zakariya (Abu al-Husayn), (1429 AH - 2008 CE), Dictionary of Language Standards, Dar Ihya al-Turath al-Arabi, Beirut, p. 385.
8. Majid Rashid (Bour), (1397 AH), Social Upbringing and Development, p. 4.
9. Muhammad ibn Yaqub Al-Fayruzabadi (Majd al-Din), (2005 CE), Al-Qamus al-Muhit, Dar al-Ma'rifah for Printing and Publishing, Chapter on Secrets, p. 488. 10. Ibn Muhammad al-Jazari, Majd al-Din al-Mubarak, (1440 AH), Al-Nihayah fi Gharib al-Hadith wa al-Athar, Qatar Awqaf Press, p. 368. Ibn al-Athir)
11. Baqir Sharif al-Qurashi, (1988), The Family in Islam, p. 18, 1st ed., Dar al-Adwa', Beirut, Lebanon.
12. Ahmad ibn Faris ibn Zakariya, previous reference, p. 964, chapter on the letter Nun.
13. Ahmad Husayn al-Laqqani, (2013 CE), Methodologies between Theory and Application, Dar Alam al-Kutub, 4th ed., p. 25.
14. Muhammad Muhammad Sadiq al-Sadr, (2011 CE), The Family in Islam, Dar al-Basair, 1st ed., pp. 11-13.
15. The Holy Qur'an, (Ta-Ha 41). 16. The Holy Quran, Surah An-Nur, verse 26. (Ibn Abi Al-Hadi) Abdul Hamid, (1963 AH), (Sharh Nahj Al-Balaghah), Dar Ihya Al-Kutub Al-Arabiyyah, Cairo, (p. 393).
17. (Al-Qurashi) Baqir Sharif, (1988 CE), The Family in Islam, Dar Al-Adwa’, Beirut, Lebanon, 1st edition, p. 105.
18. (Al-Adhari) Saeed Kazim, (1391 AH), Islamic Studies in Developmental Psychology, Dar Nashr Al-Mustafa, pp. 436-437.
19. (Al-Majlisi) Muhammad Baqir, (2005 CE), (Bihar Al-Anwar; vol. 43), Dar Ihya Al-Turath Al-Arabi, Beirut, (p. 383).
20. (Al-Tabarsi), Abu Nasr al-Hasan ibn al-Fadl, (1407 AH), (Makarim al-Akhlaq), vol. 1 (p. 222)
21. (Al-Adhari), Saeed Kazim, previously cited source, (p. 438)
22. The Holy Quran, Surah Nuh, verses (13-14)
23. (Kamal Mustafa Shakir), (1432 AH), (Mukhtasar Tafsir al-Mizan), (Publisher: Tali’at Noor), 5th ed., (p. 633)
24. (Far), Zahra Bahrami, (1398 AH), (Tarbiyat wa Khanwada dar Islam), (Noor Magazines) (p. 332)
25. (Al-Adhari), Saeed Kazim, previously cited source, (p. 439)
26. (Al-Adhari), Saeed Kazim, previously cited source, (p. 534)
almasadir walmarajieu:
1. )alfarahidi) khalil bn ahmad ,(1409h q) , kitab aleayni, nasharahijirat, ta2, aljuz'a5, sa97.
2. )mihna) eabd allah ealay, (1413h qa), lisan altahdhib tahdhib lisan alearabi, dar alkutub aleilmiat bayruta,ta1, ji2 si91.
3. )altabatabayiy) muhamad husayn,(1390hishi), almizan fi tafsir alqurani, muasasat al'aelamii bayrut lubnan,t2,ja20 sa44.
4. )alzbidi) 'iismaeil jabaar hamuwd,(1997m) bina' barnamaj tadribiun limadrasi allughat alearabiat fi daw' hajatihim min tarayiq altadrisi, ('utaruhat dukturah ghayr manshuratin), jamieat baghdad, kuliyat altarbiati/ aibn rushda, sa31.
5. )alshiybani)eamrmahmud altuwmi,(1985ma),falsafat altarbiat al'iislamiati, almunsha'at aleamat lilnashr waltawzie wal'iielani, tarabulus, ta5, sa391.
6. )alzzbidi)sibah hasan eabdu,(2020mi), alnahj majalat eilmiat fasliat mahkamat tasdur ean aleatabat aleulwiat almuqadasat qism alshuwuwn alfikriat walthaqafiati, aleudadu1, sa359.
7. )abi alhusaynu) ahmad bin faris bin zakariaa , (1429h q - 2008ma), muejam maqayis allughati, dar 'iihya' alturath alearbi,birut, (su385).
8. Noor mags (bur)mjid rashid , (1397h sh), tarbit warushd ajtimaeii, (sa4),
9. (majd aldiyn) muhamad bin yaequb alfayruz abadi, (2005mi), alqamus almuhita, dar almaerifat liltibaeat walnashri, bab asar,( sa488).
10. bn muhamad aljazarii), majd aldiyn almubaraki, (1440h qa), alnihayat fi gharayb alhadith wal'athra, matbaeat awqaf qutr5, (sa368). aibn al'athir)
11. )alqarshi) baqir sharif, ( 1988), al'usrat fi al'iislami, sa18, ta1, dar al'adwa' bayrut lubnan.
12. )abi alhusaynu) ahmad bin faris bin zakaria, marjie sabiq s 964bab alnuwni.
13. )allaqani) 'ahmad husayn, (2013mi), almanahij bayn alnazariat waltatbiqi, dar ealam alkutub, ta4, (su25)
14. )alsadra) muhamad muhamad sadiq,(2011mi), al'usrat fi al'iislami/ dar albasayiri,ta1, (su11-13).
15. )alquran alkarimi),(tah41).
16. alquran alkarim/ surat alnuwr, alayat 26. (bn abi alhadiy) eabd alhamidi, (1963hi qa), (shrh nahj albalaghati), dar ahya' alkutub alearabiati, alqahirati, (sa393).
17. (alqarashi) baqir sharif, (1988mi), al'usrat fi al'iislami, dar al'adwa' bayrut lubnan, ta1, sa105.
18. aleadhari), saeid kazim, (1391ha, sha), dirasat aslamiat fi eilm nafs alnumu, dar nashralmustafaa,si436-437
19. (almajlisi), muhamad baqir,(2005ma),(bihar alanwar; ja43), nashr dar ahya' alturath alearabii bayrut, ( si 383).
20. (altabarsi), abi nasr alhasan bn alfadal, (1407ha),(mkarim alakhlaqi), ji1 (s222)
21. ( aleadhari) saeid kazim, masdar sabaq dhikruhu, (s, 438).
22. alquran alkarim, surat nuhi, alayat (13-14
23. )kamal mustafaa shakir),(1432h sha), (mukhtasar tafsir almizani),(alnaashir talieat nur), ta5, (s 633).
24. (fir) zahra bihirami, (1398hi, shi), (tarbit wakhanwadat dar aslam),( Noor mags) (s 332).
25. )aleadhari) saeid kazim, masdar sabaq dhikruhu, (s, 439).
26. ( aleadhari) saeid kazim, masdar sabaq dhikruhu, (s, 534).
2.png)



