الغرضُ وأثرُه في إنتاجِ المعنى في الشّعرِ الصّقليِّ  الطّبيعةُ ومظاهرُها نصًّا تطبيقيًّ

المؤلفون

  • زهراء عبد الكريم هجيج طعمة المدرس المساعد في جامعة الانبار / كلية التربية الاساسية – حديثة
  • محمد عويد ساير الاستاذ الدكتور في جامعة الانبار / كلية التربية الاساسية – حديثة
  • نجلاء صالح فياض المدرس المساعد في جامعة الانبار / كلية التربية الاساسية – حديثة

DOI:

https://doi.org/10.51930/jcois.2026.85.%25p

الكلمات المفتاحية:

الغرض الشعري، إنتاج المعنى، الشعر الصقلي

الملخص

يهدف هذا البحث إلى الكشف عن أثر الغرض في إنتاج المعنى في شعر الطبيعة الصقلي الذي اتسم في مظاهره الصامتة بالخلود لآثار الطبيعة الصقلية أنموذجاً واعياً لإنتاج المعنى عبر ذلكم الخلود الإبداعي بالتوثيق الجغرافي المكان الذي لن يُمحى أبداً. ووصف شعر الطبيعة الصقلي في مظاهرها الحية بالتنوع والشمول لأغلب مظاهرها في الشعر الطبيعي الصقلي، وكان ذاك التنوع شاملاً لتنوع المظاهر واتساعها المبين في إنتاج المعنى. شغلت الصورة بأنواعها بالَ الشاعر الصقلي وذهنه في التقاط مظاهر الطبيعة الصقلية شعراً، ومن ثمَّ تجريد ذلكم الالتقاط إلى أثر الغرض في هاته المظاهر وإنتاجه للمعنى المُراد. لاحظ الباحثون عناية الشاعر الصقلي في وصفه لمظاهر الطبيعة المتنوعة التي جاء في ذلك الشعر اللغة الشعرية المحكمة، والأسلوب المصاغ بعناية فائقة في اختيار الألفاظ الشعرية وتسارع الإيقاع الموسيقي المطرب لما هو أهلٌ في الوصف وإنتاج المعنى المقصود وتقديمه للمتلقي بما يريد ويرضى.

المراجع

المصادر والمراجع:

• العمدة في محاسن الشعر وآدابه ونقده، ابن رشيق القيرواني، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، دار الجيل، بيروت، ج1

• أدب الكاتب، ابن قتيبة، أبو محمد عبد الله بن مسلم، تحقيق: محمد الدالي، مؤسسة الرسالة، بيروت، د.ت.

• الطبيعة في الشعر الأندلسي، جودت الركابي، دار الفكر، بيروت، د.ت.

• الدرة الخطيرة: علي بن جعفر بن علي السعدي، أبو القاسم، المعروف بابن القطاع الصقلي (ت515هـ)، جمعه واعاده وحققه: اليكوشي، دار الغرب الاسلامي- بيروت، ط1، 1995م.

• ديوان ابن حمديس الصقلي (ت529هـ): تحقيق: احسان عباس، دار صادر، بيروت، ط1، 1960.

• ديوان الشعر الصقلي: جمع وتحقيق: د. فوزي عيسى، ط1، مؤسسة البابطين للابداع الشعري، دار الوفاء لدنيا الطباعة والنشر- الاسكندرية، ط1، 2007م.

• ديوان الشعر العربي في جزيرة صقلية وتراجم شعرائها (212- 674هـ)، دراسة وتحقيق: د.اسامة اختيار، الهيئة العامة السورية للكتاب، دمشق، ط1، 2008م.

• نظرية البنائية في النقد الأدبي، صلاح فضل، دار الشروق، القاهرة، الطبعة الثالثة، 2003م.

• جماليات الفن التشكيلي، عبد الغني النابلسي، وينظر: دار المسيرة، عمّان، ؟؟؟

• الخطيئة والتكفير: من البنيوية إلى التشريحية، عبد الله الغذامي، المركز الثقافي العربي، بيروت، الطبعة الثانية.

• في الأدب الأندلسي، فوزي عیسى، دار المعرفة الجامعیة، ط1، 1430 هـ– 2009م.

• فعل القراءة: نظرية جمالية للتلقي، فولفغانغ إيزر، ترجمة: عبد الوهاب علوب، الهيئة المصرية العامة للكتاب، القاهرة، الطبعة الأولى، 1998م.

• العمدة في محاسن الشعر، أبو الحسن علي بن رشيق القيرواني، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، دار الجيل، بيروت، ط5، 1401ه – 1981م، ج2.

• القيم الجمالية في الشعر الأندلسي: (عصري الخلافة والطوائف): ازاد محمد كريم سمين الباجلاني، دار غيداء للطباعة والنشر، ط1، 2013م.

• لسان العرب: ابن منظور (ت711)، دار صادر– بيروت، (د.ت).

• الشعر في عهد المرابطين والموحدين بالأندلس، محمد مجيد السعيد، الدار العربية للموسوعات، بيروت، ط2.

• نفح الطيب من غصن الاندلس الرطيب، المقري، أحمد بن محمد المقري التلمساني، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، مطبعة السعادة، مصر، 1949م.

• ملامح الشعر الأندلسي: د.عمر الدقاق، دار شروق العربي، بيروت، د.ط.

• جمالية التلقي، هانس روبرت ياوس، ترجمة: رشيد بنحدو، دار الحوار، اللاذقية، الطبعة الأولى، 1997م0

• معنى الفن، هيربرت ريد، ترجمة: سامي خشبة، وينظر: دار المعارف، القاهرة.

• Sources and References:

• • Al-Umdah fi Mahasin al-Shi'r wa Adabihi wa Naqdihi (The Essence of Poetry, its Etiquette, and Criticism), Ibn Rashiq al-Qayrawani, edited by Muhammad Muhyi al-Din Abd al-Hamid, Dar al-Jil, Beirut, vol. 1

• • Adab al-Katib (The Writer's Etiquette), Ibn Qutaybah, Abu Muhammad Abdullah ibn Muslim, edited by Muhammad al-Dali, Mu'assasat al-Risalah, Beirut, n.d.

• • Al-Tabi'ah fi al-Shi'r al-Andalusi (Nature in Andalusian Poetry), Jawdat al-Rikabi, Dar al-Fikr, Beirut, n.d.

• • Al-Durrah al-Khatirah (The Precious Pearl): Ali ibn Ja'far ibn Ali al-Sa'di, Abu al-Qasim, known as Ibn al-Qatta' al-Siqilli (d. 515 AH), compiled, revised, and edited by al-Yakushi, Dar al-Gharb al-Islami, Beirut, 1st edition, 1995 CE.

• • Diwan Ibn Hamdis al-Siqilli (d. 529 AH): edited by Ihsan Abbas, Dar Sader, Beirut, 1st edition, 1960.

• • Diwan al-Siqilli (The Sicilian Poetry Collection): compiled and edited by Dr. Fawzi Issa, 1st edition, Al-Babtain Foundation for Poetic Creativity, Dar Al-Wafaa for Printing and Publishing - Alexandria, 1st edition, 2007 AD.

• • The Anthology of Arabic Poetry in Sicily and Biographies of its Poets (212-674 AH), Study and Critical Edition by Dr. Osama Ikhtiyar, Syrian General Authority for Books, Damascus, 1st Edition, 2008.

• • Structuralism in Literary Criticism, Salah Fadl, Dar Al-Shorouk, Cairo, 3rd Edition, 2003.

• • The Aesthetics of Plastic Art, Abdul Ghani Al-Nabulsi, see: Dar Al-Masirah, Amman, [date missing].

• • Sin and Atonement: From Structuralism to Deconstruction, Abdullah Al-Ghadhami, Arab Cultural Center, Beirut, 2nd Edition.

• • On Andalusian Literature, Fawzi Issa, University Knowledge House, 1st Edition, 1430 AH – 2009.

• • The Act of Reading: An Aesthetic Theory of Reception, Wolfgang Iser, translated by Abdul Wahab Alloub, Egyptian General Book Authority, Cairo, 1st Edition, 1998.

• • Al-Umdah fi Mahasin al-Shi'r (The Essence of the Merits of Poetry), by Abu al-Hasan Ali ibn Rashiq al-Qayrawani, edited by Muhammad Muhyi al-Din Abd al-Hamid, Dar al-Jil, Beirut, 5th edition, 1401 AH – 1981 CE, vol. 2.

• • Al-Qiyam al-Jamaliyyah fi al-Shi'r al-Andalusi (The Eras of the Caliphate and the Taifa Kingdoms), by Azad Muhammad Karim Samin al-Bajlani, Dar Ghayda' for Printing and Publishing, 1st edition, 2013 CE.

• • Lisan al-'Arab (The Tongue of the Arabs), by Ibn Manzur (d. 711 AH), Dar Sader, Beirut, n.d.

• • Al-Shi'r fi 'Ahd al-Murabitin wa al-Muwahhidin bi al-Andalus (Poetry in the Era of the Almoravids and Almohads in Andalusia), by Muhammad Majid al-Sa'id, Al-Dar al-'Arabiyyah lil-Mawsu'at, Beirut, 2nd edition.

• • Nafh al-Tayyib min Ghusn al-Andalus al-Ratib (The Fragrant Breeze from the Moist Branch of Andalusia), by al-Maqqari, Ahmad ibn Muhammad al-Maqqari al-Tilimsani, edited by Muhammad Muhyi al-Din Abd al-Hamid, Matba'at al-Sa'adah, Egypt, 1949 CE.

• • Malameh al-Shi'r al-Andalusi (Features of Andalusian Poetry), by Dr. Omar al-Daqqaq, Dar Shuruq al-'Arabi, Beirut, n.d.

• • The Aesthetics of Reception, Hans Robert Jauss, translated by Rashid Benhaddou, Dar Al-Hiwar, Latakia, First Edition, 1997

• • The Meaning of Art, Herbert Read, translated by Sami Khashaba, see Dar Al-Maaref, Cairo.

almasadir walmarajieu:

• aleumdat fi mahasin alshier wadabih wanaqduhu, abn rashiq alqayrawani, tahqiqu: muhamad muhyi aldiyn eabd alhamidi, dar aljili, birut, ji1

• 'adab alkatibi, aibn qutaybata, 'abu muhamad eabd allh bin muslama, tahqiqa: muhamad aldaali, muasasat alrisalati, bayrut, da.t.

• altabieat fi alshier al'andilsi, jawdat alrakabi, dar alfikri, bayrut, di.t.

• aldurat alkhatirati: ealiin bin jaefar bin ealiin alsaedi, 'abu alqasama, almaeruf biabn alqitae alsaqilii (t515ha), jameah waeadah wahaqaqahu: alikushi, dar algharb alaslami- bayrut, ta1, 1995m.

• diwan abn hamdis alsaqalii (t529ha): tahqiqu: ahsan eabaasi, dar sadir, bayrut, ta1, 1960.

• diwan alshier alsaqli: jame watahqiqu: da. fawzi eisaa, ta1, muasasat albabtin lilabidae alshieri, dar alwafa' lidunya altibaeat walnashra- aliaskandiriat, ta1, 2007m.

• diwan alshier alearabii fi jazirat siqiliyat watarajim shuearayiha (212- 674h), dirasat watahqiqu: da.asamat akhtiari, alhayyat aleamat alsuwriat lilkitabi, dimashqa, ta1, 2008m.

• nazariat albinayiyat fi alnaqd al'adbi, salah fadala, dar alshuruqi, alqahirati, altabeat althaalithati, 2003m.

• jamaliaat alfani altashkili, eabd alghanii alnaabulsi, wayanzuri: dar almasirati, emman, ???

• alkhatiyat waltakfir: min albinyawiat 'iilaa altashrihiati, eabd allah alghadhaamy, almarkaz althaqafii alearabia, bayrut, altabeat althaaniatu.

• fi al'adab al'andilsi, fawziun eaysaa, dar almaerifat aljamieiyti, ta1, 1430 ha- 2009m.

• fael alqira'ati: nazariat jamaliat liltalqiy, fulfghangh 'iizir, tarjamatu: eabd alwahaab eulubi, alhayyat almisriat aleamat lilkitabi, alqahirati, altabeat al'uwlaa, 1998m.

• aleumdat fi mahasin alshieri, 'abu alhasan ealii bin rashiq alqayrawani, tahqiqu: muhamad muhyi aldiyn eabd alhamidi, dar aljili, bayrut, ta5, 1401h - 1981m, ji2.

• alqiam aljamaliat fi alshier al'andilsi: (easiriu alkhilafat waltawayifa): azad muhamad karim samin albajlani, dar ghayda' liltibaeat walnashri, ta1, 2013m.

• lisan alearabi: abn manzur (t711), dar sadir- birut, (da.t).

• alshier fi eahd almurabitin walmuahidin bial'andilsi, muhamad majid alsaeida, aldaar alearabiat lilmusueati, bayrut, ta2.

• nfah altayib min ghusn aliandilas alratib, almaqariy, 'ahmad bin muhamad almaqrii altalmasani, tahqiqu: muhamad muhyi aldiyn eabd alhamidi, matbaeat alsaeadati, masr, 1949m.

• malamih alshier al'andilsi: da.eumar aldaqaaqi, dar shuruq alearabi, bayrut, du.ti.

• jamaliat altalqi, hans rubirt yaws, tarjamatu: rashid binahdu, dar alhawari, allaadhiqiati, altabeat al'uwlaa, 1997m0

• maenaa alfana, hirbirt rid, tarjamatu: sami khashabatun, wayanzari: dar almaearifi, alqahirati

منشور

2026-03-30

إصدار

القسم

Articles

كيفية الاقتباس

الغرضُ وأثرُه في إنتاجِ المعنى في الشّعرِ الصّقليِّ  الطّبيعةُ ومظاهرُها نصًّا تطبيقيًّ. (2026). مجلة كلية العلوم الاسلامية, 85. https://doi.org/10.51930/jcois.2026.85.%p

المؤلفات المشابهة

1-10 من 134

يمكنك أيضاً إبدأ بحثاً متقدماً عن المشابهات لهذا المؤلَّف.

الأعمال الأكثر قراءة لنفس المؤلف/المؤلفين